De kracht van zelfregulering
Over studeren als proces en het belang van begeleiding
In gesprek met Sofie Colpaert, mede-oprichter van edUP! Academy
Doelgroep: voor ouders, leerkrachten en zorgcoördinatoren die willen begrijpen hoe zelfregulerend leren werkt én hoe ze dit toepasbaar maken voor hun kind of klas.
Sofie begeleidt bij edUP! Academy workshops rond zelfregulerend leren. Ze werkt met leerlingen, ouders en schoolteams. Ze heeft vele jaren ervaring als leerkracht Nederlands en klastitularis in het Sint-Lievenscollege te Gent.
Ben je benieuwd welke ondersteuning voor jou of je school relevant kan zijn?
Waarom merk jij dat studeren voor veel leerlingen vandaag moeilijker is dan vroeger?
Sofie: "De context waarin leerlingen moeten studeren is sterk veranderd. Ze groeien op in een wereld vol prikkels en technologie. Op school zijn smartphones sinds september 2025 verboden, maar thuis niet. Dat vraagt van leerlingen een mate van zelfcontrole en volgehouden aandacht die ze nog volop moeten ontwikkelen."
Studeren vraagt vandaag meer dan inzet alleen. Leerlingen moeten leren omgaan met complexiteit en afleiding in een sterk gedigitaliseerde wereld.
"Daarnaast is studeren ook inhoudelijk complexer geworden. Leerlingen werken niet langer met één leerboek, maar met een combinatie van handboeken, digitale platformen, presentaties en online oefeningen. Het overzicht bewaren en keuzes maken is daardoor moeilijker, zeker wanneer verschillende leerkrachten elk hun eigen aanpak en verwachtingen hanteren."
Wat versta jij onder 'zelfregulerend leren'?
Sofie: "Zelfregulerend leren vertrekt vanuit het idee dat studeren meer is dan motivatie alleen. Het gaat om vaardigheden waarmee leerlingen hun leerproces bewust leren sturen. Een wetenschappelijk model zoals dat van Barry Zimmerman helpt om studeren te begrijpen als een proces met verschillende fases. Het maakt zichtbaar welke keuzes en acties leerlingen kunnen leren vóór, tijdens en na het studeren."
Zelfregulatie groeit niet in isolatie, maar via co-regulatie.
"Zelfregulerend leren staat niet gelijk aan volledig zelfstandig werken. In de praktijk groeit zelfregulatie juist door co-regulatie, waarbij ouders en leerkrachten leerlingen begeleiden langs dezelfde fases en acties van het leerproces."
Zelfregulerend leren, uitgelegd
In deze korte video licht Sofie toe wat zelfregulerend leren inhoudt en waarom edUP! Academy het kader van Zimmerman bewust hanteert voor leerlingen, ouders en leerkrachten.
Je verwees al naar studeren als een proces met verschillende fases. Welke fases onderscheidt het model van Zimmerman?
Sofie: "Het model van Barry Zimmerman beschrijft studeren als een proces met drie samenhangende fases: voorbereiding, uitvoering en reflectie. In de voorbereidende fase denken leerlingen na over wat ze moeten leren, hoe ze dat zullen aanpakken en wanneer ze ermee aan de slag gaan. Tijdens de uitvoeringsfase passen ze studie- en verwerkingsstrategieën toe die gericht zijn op het begrijpen van leerstof, het leggen van verbanden en het opbouwen van kennis die blijft hangen op langere termijn. In de reflectiefase kijken ze terug op wat werkte en wat moeilijk liep."
Goed studeren begint met voorbereiden, vraagt aandacht tijdens het leren en groeit door reflectie.
"Wat we daarbij altijd benadrukken, is dat die fases elkaar niet netjes opvolgen. Ze beïnvloeden elkaar voortdurend. Zo bepaalt de reflectie hoe leerlingen zich een volgende keer voorbereiden. Net dat inzicht proberen we leerlingen mee te geven: studeren is geen lineair stappenplan, maar een proces waarin je leert bijsturen."
Wat betekenen die drie fases concreet voor leerlingen die moeten studeren?
Sofie: "We starten altijd vanuit het aanleren van de nodige competenties. We merken vaak dat wat wordt benoemd als 'gebrek aan motivatie' eigenlijk te maken heeft met het ontbreken van vaardigheden. Er wordt snel verwacht dat leerlingen zelfstandig kunnen werken, terwijl ze nooit expliciet geleerd hebben hoe dat moet. Zelfregulerend leren begint dus met het aanleren van de vaardigheden die nodig zijn om elke fase van het studeerproces goed te doorlopen."
Goede studieresultaten komen niet uit talent, maar uit aangeleerde studievaardigheden.
"Concreet betekent dit dat we leerlingen helpen vóór ze beginnen. Zo begeleiden we hen bijvoorbeeld bij het opstellen van een haalbare studieplanning voor toetsen en examens, waarin leerstof gespreid wordt herhaald in plaats van alles op het laatste moment samen te nemen. Dat geeft leerlingen overzicht en houvast.
Tijdens het studeren werken we met strategieën die gericht zijn op actieve verwerking: leerstof begrijpen, moeilijke teksten doorgronden, verbanden schematiseren en bewuste keuzes maken in wat ze memoriseren. Zo bouwen leerlingen stap voor stap kennis op die niet alleen helpt voor de toets, maar ook blijft hangen."
Welke fase blijkt in de praktijk het meest uitdagend voor leerlingen?
Sofie: "De reflectiefase wordt vaak vergeten of te weinig benut. Nochtans is die minstens even belangrijk als de voorbereiding. Door bewust terug te kijken leren leerlingen niet alleen uit wat fout liep, maar ook wat goed werkte. Dat helpt hen om succesvolle aanpakken te herkennen en vast te houden, en om volgende studiemomenten gerichter aan te pakken."